Gdy wkręt kręci się w miejscu, zwykle stracił oparcie w materiale albo ma wyrobione gniazdo w łbie. Najpierw sprawdź, która z tych sytuacji wystąpiła, a następnie dobierz metodę: zwiększenie tarcia, podważanie podczas wykręcania lub naprawę uszkodzonego otworu.
Jak rozpoznać przyczynę?
Nieco inaczej postępuje się z uszkodzonym łbem wkrętu, a inaczej z zerwanym gwintem w drewnie, metalu lub tworzywie. Szybka diagnoza wygląda tak:
- Wyrobione gniazdo w łbie – śrubokręt albo bit wyskakuje, mimo że mocno go dociskasz.
- Zerwany gwint w materiale – wkręt obraca się swobodnie, ale nie wysuwa się z otworu.
- Zapieczone połączenie – wkręt stawia opór, a próby obrotu niszczą łeb. Przyczyną może być rdza, brud lub zaschnięta farba.
- Uszkodzenie wkrętu – łeb jest ukręcony albo trzpień obraca się razem z elementem mocowanym.
Jeśli wkręt tylko się obraca, nie dokręcaj go dalej. Każdy kolejny obrót może powiększyć otwór i utrudnić naprawę.
Jak wykręcić wkręt, który kręci się w miejscu?
Zacznij od najmniej inwazyjnej metody. Przygotuj śrubokręt lub bit właściwego rozmiaru, płaski śrubokręt, szczypce, gumkę recepturkę, wiertarkę oraz – w trudniejszych przypadkach – wykrętak do śrub.
- Zwiększ tarcie – jeśli problem dotyczy wyrobionego gniazda, połóż na łbie wkrętu kawałek grubej gumki recepturki. Dociśnij przez nią właściwy bit i obracaj powoli. Guma może wypełnić niewielkie luzy między narzędziem a łbem.
- Podważaj podczas wykręcania – wsuwaj płaski śrubokręt pod łeb wkrętu i delikatnie unoś go ku górze, jednocześnie obracając wkrętak w kierunku odkręcania. Dźwignia przywraca nacisk zwojów na materiał. Nie wyginaj elementu mocowanym narzędziem, szczególnie przy plastiku i cienkiej blasze.
- Chwyć wystający trzpień – gdy wkręt wysunął się choćby o kilka milimetrów, złap go szczypcami przy samej powierzchni materiału. Pociągaj lekko do góry i obracaj przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Utwórz nowe nacięcie – przy całkowicie wyrobionym łbie możesz naciąć w nim rowek cienką tarczą do metalu. Włóż w nacięcie duży płaski śrubokręt i wykręcaj spokojnie, bez przechylania narzędzia.
- Użyj wykrętaka – w przypadku metalowego wkrętu nawierć osiowo mały otwór zgodnie z instrukcją narzędzia, a następnie wprowadź wykrętak. Jego lewy kierunek pracy powinien zakleszczyć się w uszkodzonym wkręcie i wyprowadzić go z otworu.
- Rozwierć wkręt – to rozwiązanie awaryjne, gdy łeb jest całkowicie zniszczony lub wkręt zapiekł się w metalu. Nawierć środek, usuń łeb, a pozostałą część wyjmij szczypcami albo rozwierć stopniowo.
W przypadku zardzewiałego połączenia oczyść miejsce pracy i zastosuj preparat penetrujący. Przy małych śrubach w elektronice zrezygnuj z dużej siły. Użyj precyzyjnego wkrętaka, mocno dociśnij go do gniazda i pracuj powoli.
Jak dobrać metodę do materiału?
Po wyjęciu wkrętu sprawdź stan otworu. Ta sama śruba może dobrze trzymać w metalu, ale całkowicie stracić oparcie w drewnie lub plastiku. Dobór naprawy zależy od materiału i obciążenia połączenia:
| Materiał | Metoda naprawy | Trwałość |
|---|---|---|
| Drewno | Wypełnienie otworu kawałkami zapałek lub kołkiem z klejem do drewna, a następnie ponowne nawiercenie | Dobra przy lekkim i średnim obciążeniu |
| Metal | Przegwintowanie na większy wymiar albo zastosowanie wkładki naprawczej, na przykład Helicoil | Wysoka, jeśli ścianki otworu są wystarczająco grube |
| Plastik | Wypełnienie ubytku żywicą epoksydową przeznaczoną do tworzyw i ponowne wykonanie otworu | Zależna od rodzaju plastiku i obciążenia |
Naprawa otworu w drewnie
Przy lekkim mocowaniu włóż do oczyszczonego otworu kilka cienkich kawałków drewnianej zapałki lub wykałaczki z niewielką ilością kleju do drewna. Po wyschnięciu odetnij wystające fragmenty i wkręć wkręt w naprawione miejsce. Przy większym obciążeniu lepszy będzie drewniany kołek, wklejony i dopiero później nawiercony.
Zapałki są szybkim rozwiązaniem do zawiasu szafki czy lekkiego uchwytu, ale nie zastępują pełnej naprawy w konstrukcji obciążonej. Jeśli otwór jest mocno rozbity, przesuń punkt mocowania albo wstaw większy element naprawczy.
Naprawa gwintu w metalu
W cienkiej blasze często wystarczy zastosować wkręt o nieco większej średnicy, o ile konstrukcja na to pozwala. W grubszym materiale można rozwiercić otwór i nagwintować go na większy wymiar. Przy całkowicie zerwanym gwincie stosuje się także wkładki spiralne, takie jak Helicoil. Wymaga to odpowiedniego wiertła, gwintownika i zachowania osi otworu.
Środki chemiczne mogą pomóc przy niewielkim luzie, ale nie zastąpią mechanicznej odbudowy mocno zniszczonego gwintu. Klej anaerobowy, taki jak KEMISKOL V653, jest przeznaczony do małych szczelin, a nie do otworu, w którym wkręt porusza się swobodnie.
Naprawa otworu w plastiku
W tworzywie użyj materiału przeznaczonego do danego rodzaju plastiku. Żywica lub klej epoksydowy może odbudować niewielki ubytek, lecz po utwardzeniu otwór trzeba wykonać ponownie, bez nadmiernego rozgrzewania materiału. Przy cienkich i kruchych elementach bezpieczniej zastosować większą powierzchnię mocowania albo wymienić uszkodzony element.
Czego nie robić?
Najwięcej szkód powstaje wtedy, gdy użytkownik nadal dokręca wkręt, który już stracił przyczepność. Zatrzymaj pracę, gdy narzędzie zaczyna przeskakiwać albo wkręt obraca się bez wysuwania.
- Nie używaj zbyt małego śrubokręta ani bitu, ponieważ szybko zaokrąglisz gniazdo.
- Nie podważaj mocno delikatnych obudów, płytek i cienkich blach.
- Przy cięciu i wierceniu zakładaj okulary ochronne, a obrabiany element unieruchom.
- Nie kieruj opalarki na plastik, przewody, elektronikę ani materiały łatwopalne.
- Nie stosuj naprawy chemicznej w elementach krytycznych dla bezpieczeństwa, takich jak piasty, hamulce czy mocowania zawieszenia.
Najpierw ustal, czy ślizga się narzędzie w wyrobionym łbie, czy też zerwał się gwint w materiale. Przy uszkodzonym łbie zwiększ tarcie lub wykonaj nowe nacięcie. Gdy wkręt obraca się luźno, podważaj go podczas wykręcania, a po usunięciu napraw otwór metodą dopasowaną do drewna, metalu albo plastiku.
